Social

د افغانستان معلوماتي ټکنالوژئ کړنلاره د نااهلۍ ښکار

ټکنالوژي په ځانګړي ډول معلوماتي ټکنالوژي د خپل «فيشني توب» او دوامداره ودې له کبله ډيرو لپاره په زړه پورې بحث او سکتور دی، سره چې زموږ د ژوند هره برخه د ټکنالوژۍ د اغېزې لاندې ده، خو په ملي کچه د سکتور او ټکنالوژۍ مديريت يو مسلکي چاره او بحث دی، چې بدبختانه حکومتونو نااهلو ته سپارلی او سليقوي سلوک ورسره کيږي.

له رښتيا تر درواغو، څه رنګ معلومات اصل بدلوي

متل کا چې “درواغ د ناپوهه وزر دی” يا “درواغجن دې دروغ وايي عاقل دې قياس کوي”، دلته موږ پر دې غږيږو چې څرنګه معلومات له رښتياوو شروع او له هر ځل بيانولو سره اصل بدلوي او پر درواغو اړوي، ورسره څرنګه د خبر هر بيانوونکی له خبر سره خپله تبصره ورډيروي او په پای کې له ډيرو بيانولو وروسته خبر ورک خو تبصرې پاتې وي.

د ټولنيزو شبکو په بادشاهئ او داسې زمانه کې چې چا درته وويل سپي دې غوږ يووړ نو هر يو سپي پسې ځغلي دا نه ګوري چې اول يې غوږ وړی که نه، او آیا دا غوږ يې زما وړ که د ګاونډي غوږ لپاره سپي پسې ځغلم.

د وبا پر مهال انټرنېټ ته لاسرسی

روغتيا وزارت يو ځل بيا تعليمي ادارې رخصت کړی، له کله راهيسې چې د کويډ-۱۹ (کرونا) وبا پيل شوې ده، ولسونو خپل سلوکونه بدل کړي دي، او ځينې دا وايي چې د نړۍ راتلونکی راورسيد، ګټه هغوی وکړه چې دې راتلونکي ته تيار وو. هغوی چې پر خپلو ډيجيټل مهارتونو يې کار کړی وو او ګړندي اقتصادي انټرنېټ ته يې لاسرسی درلود، په ژوند کې يې دومره توپير احساس نه کړ، خو هغوی چې دا مهارتونه يې نه درلودل له اقتصادي ستونزو نيولې تر ټولنيزو او راشه درشه ټولو ننګونو سره مخ شو.

څرنګه په نړيواله توګه ساعتيري د انټرنېټ استعمال د ډيريدو لامل ګرځي

د آی ټي يو (د ملګري ملتونو د مخابراتي خدمتونو اداره) وايي چې د نړۍ له نيمايی ډير ولس له انټرنېټ سره نښتی دی، او داسې ګڼل کيږي چې د دې امکان مخ په کميدو دی چې د نن ماشوم په ځوانۍ کې ځيرکه ټليفون ونه لري، يا داسې وسيلې ته به لاسرسی ونه لري چې انټرنېټ ونه کاروي.

آنلاین نړۍ، درواغ او پروپاګنډ

په ډيريدونکي ډول حکومتونه او د زيرمو څښتنان آنلاين وسيلې په ځانګړي ډول ټولنيزې شبکې د درواغو، پروپاګنډو او غلطو معلوماتو خپرولو لپاره کاروي، او له هرې تيريدونکې ورځ سره يې مخنيوی ستونزمنيږي ورسره يې عملي کول هم پيچلی شکل خپلوي.

واټس اپ نوی پاليسي او آنلاين محرميت

د دې ډير امکان دی چې د واټس آپ له دې بدلون سره د دوی پر بازار او کاروونکو پر شمير دومره څرګنده اغېزه رانشي، نن سبا هر څه د آسانۍ پر اصل روان دي، او د آسانۍ پر تعريف کې يوه ځانګړنه د هغه محصول ټولنيز قبوليت دی يعنې څومره خلک يې کاروي يا پر بله وينا د هر هغه محصول کارول آسانه دي چې ډير خلک يې کاروي ځکه چې هرې ممکنه ستونزې لپاره حل وي او بل هر څوک يې کاروي نو که تاسې يې ونه کاروئ له کاروانه به پاتې وئ.

ژبه او مفاهمه

داسې ګڼل کيږي چې که غواړئ چې بله ژبه زده کړئ نو تر ټولو ښه او آسانه لار يې داده چې په خپله ژبه کې مهارت تر لاسه کړئ، ويل کيږي هغوی چې خپله مورنۍ ژبه يې ښه زده وي په بهتره توګه کولای شي بهرنۍ ژبه زده کړي.

مفاهمه په ژبه کې نشي راغونډيدلای يا په بله وينا هغه څه چې زه يې وايم په اوو زرو نورو ژبو کې هم له بیلو ټکو او عنوانونو سره بيانيدلی شي، خو د اغېزمنې مفاهمې لپاره د ژبې غنا مهمه مګر حتمي نه ده.

دولتي چارې – پروسه که نتايج

دولت لپاره ولې پروسې مهم دي، ځکه چې دولت خپل صلاحيت خرڅوي، او هر چارواکی پر يوه موقف او چوکۍ ناست وي او خلکو د هغې چوکۍ لاسليک يا “اجازه” پکار وي، يعنې د دغې چوکۍ اشغالوونکی د دولت په استازيتوب دا صلاحيت لري چې تاسې ته د اجازه درکړي، نو کله چې موږ د دولت له اړخه نتيجه تعريفوو نو د هغه لاسليکونو لاسته راوړل يا پروسو څخه تيريدل مو هدف وي چې د دولت يا دولتي ادارې په چوکاټ کې بايد طی شي

د نن ټکنالوژئ لس ننګونی

د نن ټکنالوژي له کيبله او ټليفون اخوا ډير څه رانغاړي، او د شخصي او مسلکي ژوند يوه نه بيليدونکي برخه ده. سره لدې چې دې ټکنالوژئ موږ ته ډيرې آسانتياوې راوړې، خو د هرې نوې پديدې په څير خپلې ننګونی هم لري، موږ دلته له هغه لسو مهمو ننګونو يادونه کوو، چې کولای شو د ۲۰۱۹ کال د پای له کبله ترې يادونه وکړو.

آنلاين دروغ خبرونه او د معلومولو يې ۹ لارې چارې

درواغ خبرونه نه يوازې دا چې د ژورناليزم، ولسواکئ او وينا آزادئ ته خطر دی، بلکه امنيتي جنجالونه هم رامنځ‌ ته کوي، ورسره د بې باورئ، تفرقې، افراطيت او تروريزم په ترويج کې هم رول لري، همداسې ملکي امنيتي ستونزې هم زيږوي، داسې ډېر ليدل شوي وي چې په يوه بل هېواد کې مذهبي نواميسو ته د بې احترامئ خبر په نورو هېوادونو کې د مظاهرو او وهلو ډبلو سبب شوی وي.

د ماشومانو/ځوانانو آنلاين ساتنه: ماشومانو/ځوانانو لارښود – پنځمه برخه

موږ د ماشومانو آنلاين خوندي ساتلو او بهتره استعمال په اړه د ليکنو لړۍ پيل کړې ده، دا د دې لړۍ پنځمه ليکنه ده، دا ليکنې په اساسي توګه د ملګرو ملتونو د مخابراتو نړيوالې اتحاديې او نورو اړونده لارښودونو او بهتره استعمال لارو چارو… Read More ›

آیا ټولنيزې شبکې پر ټاکنو اغېزه کړي؟

آیا ټولنيزه رسنۍ لکه فیسبوک، ټويټر، يوټيوب، انسټاګرام، واټس آپ او نور پر ټاکنو اغېزه لري؟ موږ دلته هڅه کوو چې دا پوښتنه د خپلو او نورو هېوادو تجاربو په رڼا کې راوسپړو.

په افغانستان کې د ټاکنو بازار بيا ګرم دی، راتلونکی اونۍ پارلماني ټاکنې دي او راتلونکي کال ولسمشريزه، نو دا لوبه مخ په ګرميدو ده، د سياست د دې بازار يو تر ټولو مهمه وسيله خپلو اهدافو لپاره له ټولنيزه رسنيو کار اخيستل دي.

خیریه ريسکونه (Charitable Risks)

څرنګه په غیر انتفاعي پروژو کی پر څلورو عامو ريسکونو بریالي شو.

مهمه نده چی تاسو چیرته کار کوی پروژه یوه پروژه ده. مګر په غیر انتفاعی نړۍ کی د پروژي مدیریت کولی شی بی ساري خنډونو سره مخ شي. ځینی ننګونی د ټولو غیر انتفاعی ادارو تر منځ عام دی، په داسی حال کی چی نورو يې عموماً د ډیرو کوچنیو سازمانونو لپاره ستونزه وي. ټول يې د ابتکار او ستراتیژیک پلانولو له لارې حل کيدای شي.

د ماشومانو/ځوانانو آنلاين ساتنه: ماشومانو/ځوانانو لارښود – درېيمه برخه

موږ د ماشومانو آنلاين خوندي ساتلو او بهتره استعمال په اړه د ليکنو لړۍ پيل کړېه ده، دا د دې لړۍ درېيمه ليکنه ده، دا ليکنې په اساسي توګه د ملګرو ملتونو د مخابراتو نړيوالې اتحاديې او نورو اړونده لارښودونو او بهتره استعمال لارو چارو په رڼا کې ليکل شوي دي، چې کولای شي له استعمالوونکي سره د دې وسيلو په بهتره استعمال کې مرسته وکړي

پر ذهن د ټولنيزه رسنیو (سوشل ميډيا) استعمال اغیزې – څيړنی څه وايي

ستاسې پر ذهني هوساينې او فکري آرامئ د فيسبوک، ټويټر يا انسټاګرام او نورو اغېزو په اړه ساينسي څيړنې څه وايي.

د نړۍ نږدې ۴۰٪ نفوس آنلاين سوشل يا ټولنيزه ميډيا/رسنۍ کاروي، فيسبوک وايي چې دوه نيم ميليارده فعاله کاروونکي لري، د نړۍ دا ولس د ورځې نږدې دوه ساعته پر لايکولو، ټويټ، عکسونو شریکولو او نورو مصرفوي،

پر ټولنيزې ميډيا قيودات – که د ځان تير ايستل

مسينجری يو له هغو ساحو څخه دی چې بې حسابه بديلونه لري، د يوه بندول د بل بازار ښه کوي، که يو بنديږي خلک به بل ته ولاړ شي، که چيرې پدې نامه بند شوی وي چې خدمتونه يې خراب دي، نو دا ولې د دولت مسؤليت شي چې د آزاد بازار په اقتصاد کې د دوو ځانګړو شرکتونو پر خدمتونو له کوم شکايت يا اصلاح وخت پرته بنديز لږوي، که چيرې زموږ نفوس ډير وای، يا دې دوو شرکتونو دې هېواد ته په جدي سترګه کتلای نو اوس به همدا وزارت او حکومت له قانوني ستونزې سره مخ وو، چې د نړيوالو تجارتي اتحاديو غړي په توګه ړندی پرېکړې کوي. او پدې ۲۰ ورځو کې به بندوونکی اداره څه توره وکا؟

د ځان بندي – تجار او بت جوړوونکی

دوی د بت پرسته دوکان ته ورغلل، تر څو چې د دوی بت برابريده او له دې يې مشخصات اخيستل تر هغې بايد دوی يو څه ځنډ کړی وای، تجار اخوا ديخوا وکتل، ښکلي بتان په دوکان کې پراته ول، خو يو هم د عبادت نه وو، له بت جوړوونکي يې وپوښتل چې خلک ولې دومره ساده شي چې د بت عبادت وکړي، چې څرنګه په خپل لاس بت جوړ کړی او بيا د هغې عبادت کوی، ما ته ګوره د هيڅ څه عبادت نه کوم.

پر نورو ځان لوړ ګڼل د جهل علامه ده

وايي پخوا د بت پرستانو په يوه ښار کې يو بت جوړوونکی اوسیده، هغه به له خټو او تيږو بتان جوړول. دې شخص يو خر درلود، يوه ورځ دې بت جوړوونکي د يوې لويې مذهبي ورځې لپاره لوی بت جوړ کړ، او دا بت يې پر خره بار ښار ته خرڅلاو لپاره روان کړ. په لاره کې هر چا چې دا بت ليده نو د عقیدت لپاره ورته ټيټيده او احترام يې ورکاوه.

دولتي مامورين او فیسبوک

يو زمانه کې يوازې ټليفون رسمي وو، ورپسې بريښنالیک/ ایمیل هم ورسره مل شو چې ادارې ته له راتګ سره سم به تاسې ته دواړه درکول کیدل، نن سبا پدې منډه کې د ټويټر حساب هم شامل دی، ښه بيلګه يې د خبريالانو ټويټر حسابونه وي، چې له خپل نوم سره له چا لپاره چې کار کوي هم ليکي، کله چې له دې ځايه ولاړ شي، نو رسمي ټليفون او بريښنالیک ادارې ته پريږدي او نور بدل کړي.

د دوه مخئ آنلاين مزل – د آنلاين او فيسبوک معلوماتو اعتبار

آنلاين کيدل زموږ د ژوند برخه ده، نن خو حتی که موږ ټليفون هم کاروو نو هلته هم بايد خپل بريښناليک په مرسته حساب جوړ کړو، چې همدا حساب جوړول زموږ تاريخچه پيلوي او هر هغه څه چې کوو ثبتيږي، نو که چيرې تاسې د يوه چا باره کې معلومات غواړئ هغه ګوګل کړئ، نو ټوله اعمالنامه يې درته راسپړي، اوس د دې اعمالنامی معلومات تاسې څومره منئ دا بايد له ځان سره فکر وکړئ.